Entrepreneurship

Otto Kroesen

Onlangs vroeg iemand mij eens waar de theoloog in mij gebleven was. Dat maakte mij ervan bewust dat er misschien nooit zo’n hele erge theoloog in mij zat. Ten minste niet zo dat ik een apart terrein voor geloof of theologie zou willen reserveren waar je dan als theoloog verstand van hebt. Een vakgebied. En zoals iedereen over zijn vak de baas is, zo ben jij dat dan ook. Wel wil ik graag de machten op het spoor komen die ons aansturen, eventueel ook achter onze rug om. Die zitten verpakt in de taal. Entrepreneurship is er zo een.

Namen 

Hoe wij de dingen noemen, daar zit altijd een normatieve oriëntatie in verpakt. Namen hebben macht over ons. Als wij een bepaalde naam met eerbied uitspreken, dan erkennen wij de macht daarvan. Dat gebeurt ook zonder dat wij dat zelf merken. In Afrika bijvoorbeeld zijn begrafenissen nog altijd heel belangrijk: de namen van het voorgeslacht worden geëerd. Het zijn grote en vaak kostbare familiegebeurtenissen. Je kunt daar niet gemist worden, op verdenking van morele onverschilligheid.

Durf en initiatief 

Zou het toevallig zijn dat “entrepreneurship” een woord is dat aan het Frans is ontleend? De individuele, geniale, initiatiefrijke ondernemer kreeg voor het eerst vrij spel in een economie zonder staatscontrole in het Frankrijk van na de Franse Revolutie. Daarom zit in de term “entrepreneurship” een richting op de toekomst verborgen, iets doen dat nog niet eerder gedaan is, risico lopen, durven, maar ook: Daartoe een plan maken, stap voor stap, planmatig, te werk gaan. Dat is een houding die de term (naam) “entrepreneurship” al oproept (sic!).

Spanning tussen culturen? 

Onze studenten laten de voordelen van entrepreneurship in de Afrikaanse context zien. Bijvoorbeeld: Aan een meisjesschool in Kenia, in Kitale, is een boerderij verbonden. De meisjes moeten ook koken leren. De boerderij heeft koeien. Een geweldige optie is: van de mest biogas maken. Dat eist een investering en het eist een plan. Het eist ook een ondernemende houding van de schoolleiding. Denken wij – westerlingen – dat wij alleen maar een slim plan bedenken en aan kennisoverdracht doen. Zitten wij stiekem en aan onszelf onbewust onze vanzelfsprekende morele (religieuze?) machten over te dragen. Is dat een probleem? Wel, een biogasinstallatie moet elke dag met nieuwe mest gevoed worden, anders gaat hij stil liggen. Dan moet je hem helemaal leeg halen. Nu is het wel te hopen dat de manager van de boerderij voor vervanging kan zorgen voor het geval hij er eens een week tussenuit moet voor een begrafenis. Dus moet hij de kennis delen. Maar het was juist zo aantrekkelijk voor hem dat hij de enige aan de school was die weet hoe het systeem echt werkt. Want dan kunnen ze hem niet zo gemakkelijk ontslaan.

Ik wil de lezer vragen: zie je al de strijd tussen de machten? En gebeurt dat alleen in Afrika?