Reviews: Expositie Mark Rothko in Den Haag

Een viering, een preek… het kan een inspirerende gebeurtenis zijn. Vaak wel. En soms ook niet. Soms raakt kunst ons directer. Of het wekt diepe irritatie. Wat zou ons moeten raken in hedendaagse kunstuitingen? En wat juist niet. En waarom?

Geef hier je ‘likes’ én je ‘don’t likes’ van jouw recente ervaring na dat bezoek aan theater, film, tentoonstelling of concert (of preek!).
We openen het bal met de tentoonstelling van Mark Rothko in het Haags Gemeentemuseum. Loopt nog tot 1 maart 2015. Lees wat Ton, Arno, Rosemarijn en Ineke ervan vonden.

Ton: Echt wat anders dan Mondrian

04 Mark Rothko bij stukje Ton1De curator heeft op de achtermuur van de laatste zaal van de tentoonstelling een schilderij van Piet Mondrian naast een werk van Rothko gehangen. Het is het bekende laatste werk van Mondrian, de Victory Boogiewoogie, uit het eigen bezit van het museum. Van Rothko hangt daar ook zijn laatste doek, een vuurrood werk met rechthoekige vlakken die nooit strak zitten en allerlei spannende overgangen tussen de vlakken vertonen. Met deze keuze legt de curator een verband tussen beide schilders.

Inderdaad, er is een verband. Allebei hebben ze evidente religieuze wortels, iets wat in de late twintigste eeuw uitzonderlijk is bij een kunstenaar. Mondrian in gereformeerd opgevoed en schilderde in zijn vroege jaren op inspiratie van de theosofie, terwijl Rothko is gevormd binnen de joodse cultuur van zijn geboorteland Letland.

En toch is die band ook weer niet eenvoudig. Mondrian is duidelijk Platonisch geïnspireerd. Hij is geen koude rationalist, al wordt hij daar wel eens voor versleten; het gaat hem om het verstaan van de grondstructuur van het bestaan. Hij zou zich herkend voelen, wanneer ik tegen hem had gezegd: Nu begrijp ik hoe de wereld in elkaar zit. Ik zie nu de eeuwige, onveranderlijke vormen. En ik zou hem kunnen bedanken voor de geestelijke verruiming.

04 Mark Rothko bij stukje Ton2Bij Rothko speelt een andere spiritualiteit een rol, een joodse. Er is een onmiskenbaar verband tussen zijn abstracte beelden en het fundamentele beeldenverbod uit de wet van Mozes. Hij drukt zijn mystieke ervaring van de Eeuwige uit zonder hemzelf uit te drukken. Want dat laatste kan niemand. Hij is onnoembaar. Er bestaat slechts de emotie die hij oproept. Zelf zegt Rothko dat hij iemand voor zijn schilderijen heeft zien huilen. Hij schrijft dan: ‘People who weep before my pictures are having the same religious experience I had, when I painted them’. Huilen, dat zou je bij een werk van Mondrian nou nooit doen.

Ze zijn echt heel anders.

Arno: De hype, het verwachtingsmanagement en de anti-climax

Rothko in het Gemeentemuseum. Door de museale pers al lang van te voren in beeld en woord gebracht, zodat de verwachtingen opgevoerd worden. Ik er heen, op de eerste dag al een rij tot op straat, dus eerst maar aan de koffie. De rij blijft, de verwachtingen bij mij ook…. Eind van de middag is de rij verminderd en ga ik naar binnen….. wat is dat toch waarom er zoveel belangstelling is. Ooit een enthousiaste lezing bijgewoond van Henk van Os die tot op het laatst bij hem in het atelier is geweest. Gelezen over het woelige turbulente leven van Rothko. Gelezen heb ik dat je open moet staan ervoor en dicht op de werken moet staan om er in opgenomen te worden…..

Bij mij is dat nog niet gebeurd, ik ben 3x geweest en merk dat Rothko mij niets doet, sterker ik vind het vooral een marketing-hype geworden. Goed voor de kassa van het Gemeentemuseum. Deze doeken hebben grote ruimtes nodig, maar het donkere Gemeentemuseum met zijn relatief kleine en lage zalen is daar minder geschikt voor. De hoge verwachtingen snel getemperd.. Ben ik te nuchter? Sta ik er niet open voor? Zijn mijn verwachtingen te hoog? Ik weet het niet, het komt nog niet binnen, na een paar zalen lijken al die doeken op elkaar, alleen met andere kleuren…maar niet getreurd… tot maart is de tentoonstelling nog… dus goed voornemen me nog één keer over de scepsis heen te zetten. Overigens ben ik niet teleurgesteld uit het Gemeentemuseum gekomen, ik bezoek atijd even de permanente afdeling met de Stijl en kom dan weer gelaafd en verzadigd naar buiten. En wat kenmerkt de Stijl? Juist, de nuchterheid, rechtlijnigheid en helderheid, meer mijn ding dus.

Rosemarijn: Laag op laag, een diepe emotionaliteit

04 Rothko bij stukje Roos 3Twee weken geleden de expositie in Den Haag gezien, indrukwekkend werk.

Zelf ben ik niet een abstract werkend schilder, maar ik bewonder deze schilder om zijn eenvoud en de standvastigheid van het thema: een vierkant, een rechthoek. Ergens heb ik gelezen dat kleuren voor Rothko niet belangrijk zijn. Hij wilde een emotie uitdrukken. Gek, ik vind die kleuren juist heel belangrijk. Verzadigde kleuren: rood, groen, blauw, bruinen.

Wat mij erg aantrekt is het oppervlak van zijn werken, die intense kleuren, hoe kreeg hij dat voor elkaar. Je leest ‘olieverf op doek’, maar ik weet uit andere literatuur, dat hij veel met ei-tempera werkt en veel mengsels gebruikt, waar hij geheimzinnig over was. Zijn assistenten mochten niet bij het eigenlijke schilderen zijn, wel alle doeken voorbereiden.

Dunne lagen, heel veel en telkens van een andere samenstelling. Oude lagen schemeren door latere lagen heen. Soms dekt de verf, soms is ie transparant. De randen zijn niet strak, de vlakken levendig geschilderd. Dat is wat me in dit werk zo aantrekt: laag op laag, een diepe emotionaliteit, zoals een gezongen lied intens kan zijn.

Ineke: Het lijkt wel een kapel

November 1999, Washington D.C. Ik ben in Washington vanwege een opleiding van man René. We bezoeken de Phillips Collection. Ik heb nog nooit gehoord van Rothko. Ik loop The Rothko Room binnen en blijf hangen. Ik moet nog een keer kijken en nog een keer. De kleuren trekken aan me. Ik wordt naar binnen gezogen. Hoe langer je kijkt, hoe meer lagen je ziet, hoor meer diepte. Ze zijn tegelijk warm en levenslustig & diep en donker & stil. Het lijkt wel een kapel. http://www.phillipscollection.org/collection/rothko-room

>> Wil je meer te weten komen over Rothko’s werk en leven? Kijk dan naar Marjoleine Boonstra’s documentaire De stilte van Mark Rothko (Close up, 53 min.)