Sint Maarten

Ineke van Beelen

sint maarten - beeldOp zondag 11 november is het weer de dag van Sint Maarten. In Nederland en elders in West-Europa gaan kinderen dan ‘s avonds langs de deuren met lampionnen, zingen liedjes en vragen iets lekkers.

Martinus werd in 316 geboren in het tegenwoordige Hongarije, genoemd naar de Romeinse oorlogsgod Mars. Zijn vader was militair in het Romeinse leger en vereerde de Romeinse goden. Al jong had Martinus belangstelling voor de nieuwe godsdienst: het Christendom. Zijn vader moest daar niets van hebben en stuurde hem het leger in, naar Gallië, het huidige Frankrijk.

Het verhaal gaat dat tijdens een hevige novemberstorm, Martinus en zijn vrienden ‘s avonds, voordat de poort sloot, in Amiëns probeerden te zijn. Bij de stadspoort vroeg een bedelaar om een aalmoes. Omdat Martinus geen geld bij zich had, sneed hij met zijn zwaard zijn rode soldatenmantel doormidden en gaf de bedelaar de helft. ’s Nachts droomde hij dat hij zijn mantel met Jezus had gedeeld.

Wij vinden dat nu gewoon sociaal handelen, ook al doen we het lang niet altijd. Wij vinden dat je in zo’n situatie hóórt te delen, ongeacht rang of stand. Dat zit in onze christelijke vezels, ook als we onszelf geen christen noemen. Maar in de 4e eeuw was het grensoverschrijdend handelen. Een Romeinse soldaat mocht niets van zijn uniform weggeven. De helft was betaald door het leger en andere helft door de soldaat zelf. Martinus deed het maximale wat hij kon door de helft van zijn mantel weg te geven. Zo begon hij binnen de Romeinse regels iets nieuws.

Martinus liet zich dopen en verliet het leger. Hij werd een kluizenaar die vele mensen raad en hulp gaf. Geleidelijk vormde zich een groep aanhangers om hem heen: de eerste kloostergemeenschap in West-Europa. Toen de bisschop van Tours overleed, wilde het volk Martinus als nieuwe bisschop. Dit was tegen de zin van de andere bisschoppen en van Martinus zelf, die liever kluizenaar wilde blijven. Toen is hij min of meer ontvoerd door het volk. Vervolgens combineerde hij zijn kluizenaarschap met het bisschopsambt. Hij stond bekend als een goed, vroom en wijs mens. Hij reisde veel rond in het Frankische rijk. In 397 overleed hij en werd op 11 november in Tours begraven. Zijn levensbeschrijving met vele wonderbaarlijke verhalen was toen al bijna gereed. Al snel verklaarde de kerk Martinus heilig. 11 november werd Sint Maartensdag.

De Sint Maartensviering heeft Romeinse en Germaanse wortels. 11 november was het Romeinse feest van de oorlogsgod Mars en het lichtfeest aan het begin van de 40 dagentijd tot de winter zonnewende. De Germanen vierden het oogstfeest, voor aanvang van de donkere winterperiode.

In de loop der eeuwen vermengden heidense en christelijke elementen zich. De winterzonnewende werd kerstmis, de oorlogsgod werd begraven en de heilige verrees, de 40 dagentijd 4 weken advent tot kerstmis. Als herinnering aan de heidense lichtfeesten kwamen in sommige streken van West-Europa Sint Maartensvuren. Sint Maartenskerken verrezen en Sint Maarten werd schutspatroon van steden.

Wat bleef was het oogstfeest in de herfst. De pacht was betaald, het vee stond op stal, de laatste knollen kwamen van het land, de eerste wijn was gerijpt. Men stookte grote vuren en pofte noten, mispels, appels en peren. De kerk herdacht Sint Maarten in feestelijke vieringen en extra gaven voor de armen. De armen trokken met fakkels zingend en bedelend langs de deuren van de rijken.

Na de reformatie werd Sint Maarten op veel plaatsen in Nederland verboden en kwam pas in de vorige eeuw weer op. Nu gingen de kinderen op 11 november langs de deuren. Aanvankelijk met een uitgeholde knol en een kaarsje erin, later met lampionnen. De lichtjes en de liedjes herinneren aan de Sint Maartensvuren en de fakkels van de armen. Carnaval start nog steeds op 11 november met de verkiezing van prins Carnaval. Sint Maarten staat voor samen delen, op weg naar kerstmis. Net als die andere heilige met een rode mantel…..

Bij ons knutselen de kinderen op 11 november hun eigen lampionnetje en lopen aan het eind van de dienst door de kerk. We zingen dan samen een Sint Maartensliedje.

Utrechtse rap: Sint Maarten is dope

Voor oudere kinderen is Sint Maarten in de praktijk niet echt cool. Misschien kan deze Sint Maarten-rap daar verandering in brengen. De rap komt natuurlijk uit Utrecht, waar Maarte
n beschermheilige is.

Check die man
Sint Maarten is dope
Gaf ‘n stuk van zijn bling jacka
aan een poor brada
Geef ook jij wat je geven kan:
’n brasa en a bit of hope
Kom in de flow!

Mi was laatst in Outka hopperdeshop
voor lauw patta’s en zo meer
Zegt me zo’n pauper skinny pop
‘Mastah, ik ben gerold en skeer,
Leen me voor de loco ‘n eur of tien
Ma oldie mam
ligt op scrap in Roffadam,
Ik wil haar insh-Allah nog even zien.
Hé dushi, zeg ik, ya credits zijn fucking fake
Ya loekoe big
van da wittie of da spacey cake
HC is ya nasty crib.
Probeer me niet te flashen.
Maar ya tori is fokking gers,
Mi give you de doekoe en God bless.

Mi kwam toen in zo’n glim-glam toko,
Met lekka-lek shit en banya flex stilo
Yo bombe hopy stuff at ma feet!
’t was full of bangsa in da greed
voor design en spiffy pimp
à la de cheapest cash
Die sfeer ging mi scandi narren.
Mi zei: “Salaam,” tot ‘n shoppi gast,
Prakseer waar dis stuff been made,
Misschien in dampoe gruw sweatshops,
Is dat forsho fair trade?
Respect, gardash, show props,
To da goedoe kids in Afrika
En al da braz en siz wat moet pienaren
en vaak krepeer tot six feet box, wollah!
Wandel chill, doe als Sint Maarten!

Misschien is voor een dieper begrip van deze rap nog een stukje exegese nodig van een expert in de straatcultuur. Bij deze dus een oproep, met name aan de deelnemers van de jongerendiensten!