Kwaliteit

Ria Breugem

Vorige maand overleed Robert Pirsig, auteur van het boek: Zen en de kunst van het motoronderhoud. Een boek uit 1974 dat een bestseller werd nadat het 121 keer tevergeefs bij een uitgever was aangeboden. Ik had het niet gelezen, het was bestempeld als een mannenboek, maar ik vermoedde toch dat ik iets had gemist. Dus nam ik het boek na zijn dood ter hand en werd direct gegrepen. Al geef ik toe dat het ook wel een beetje een werkboek is. Het uitgangspunt is: hoe lever je Kwaliteit (steeds met hoofdletter geschreven) als docent retorica en wat is Kwaliteit eigenlijk?
Het gaat ook over de (on)eigenlijke scheiding tussen Kunst en Techniek. Techneuten die neerkijken op kunst en omgekeerd. Kan Kwaliteit een synthese bewerkstelligen?
Phaedrus (uit de Phaedrus van Plato) is als een alter ego en helpt hem in zijn zoeken. Maar Phaedrus bereikt de top van de berg niet. Het denken over deze dingen combineert hij met een roadtrip op zijn motor samen met zijn 11-jarige zoon. Ook zij beklimmen samen een berg en bereiken de top niet. Zij bereiken ook elkaar niet. Het gaat dus over Plato, maar ook over Aristotelis die meer van de boutjes en de moertjes zou zijn en over  Socrates die zegt dat Liefde ontstaat als onze ziel bij het zien van iemand anders wordt herinnerd aan het Idee van het Schone, daarbij aanschurend tegen religie.

De rode draad blijft de zoektocht van de schrijver naar Kwaliteit. Ik citeer: Kwaliteit is geen ding, je kunt het eigenlijk niet definiëren, het is een gebeuren. Maar als er geen Kwaliteit is, is er lelijkheid en dorheid. Er moet een derde entiteit aan te pas komen om tot Kwaliteit te kunnen komen, schrijft hij ergens. De wereld als Drie-Eenheid i.p.v. een dualistisch samenspel van geest en materie. Kwaliteit geeft alles een verruimende betekenis. Je hoeft dan niet te vluchten in de techniek, kennis en materie, maar ook niet in de kunsten, intuïtie en gevoel. Soms grenst zijn denken aan waanzin, hij komt er niet uit.

Dat brengt me bij zondag Trinitatis. We vierden de wereld als Drie-Eenheid, met de Vader als Bron, de Zoon als het water en de Geest die dit alles doet stromen. Huub Oosterhuis zegt het zo: De vader als het eerste begin van liefde, de zoon als de weg van de liefde en de geest als volharding van de liefde.
Maar als het woord liefde je verwart of tegenstaat kun je  het wellicht vervangen door Kwaliteit. God als bron van Kwaliteit. De Zoon als levend wezen die Kwaliteit kan ontvangen en gebruiken, geïnspireerd door de Heilige Geest en zo de Kwaliteit kan uitbreiden? Kwaliteit als een gebeuren dat de synthese tussen de dingen en mensen bewerkstelligd?
In ieder geval is het zo dat materie kwalitatief mooier wordt als het met liefde is gemaakt en dat docenten die met passie/kwaliteit lesgeven anderen weten te inspireren. En zonder liefde kunnen we de ander vaak niet bereiken. En zelfs een leven dat niet de moeite waard lijkt, kan misschien met Kwaliteit worden herijkt.

Als Zonen zijn die het water laten stromen. De Berg beklimmend in de wetenschap dat we bij het bereiken van de top een uitgestoken hand zullen ontvangen.  De hand die Phaedrus ontbeerde en waar Pirsig en zijn zoon niet op durfden rekenen. Maar zonder de Heilige Geest als gids zal dat alles niet gaan.
Ik wens iedereen een Kwalitatief goede zomer toe en wie weet is er ruimte om deze zeker voor TU studenten en docenten ‘must read’ ter hand te nemen.
(Ik hoor graag reacties: breugem-keijzer@planet.nl)