Rabbi Kula: Niet vasthouden maar onthullen

Hans van Drongelen

Rabbi Irwin Kula heeft het roer omgegooid. Hij is niet langer een joodse rabbi, althans niet in traditionele zin. Hij heeft de gesloten joodse context achter zich gelaten en zoekt nu verbindingen en inspiratie in het culture leven en bedrijfsleven.

Waar is de rabbi voor?, zegt Irwin Kula vragenderwijs, om joodse mensen joods te maken en joods te houden, door ze de bijbel te leren lezen, zich aan de wet te laten houden en de rituelen goed uit te voeren. Daarmee werd het joodse leven in stand gehouden. Dat doe ik niet meer, zegt Kula. Dit is mensen opsluiten in een systeem dat hen afscheidt van anderen. Dit kan niet de bedoeling zijn. Hij zegt het nog duidelijker met zijn programmatische New Yorkse directheid: No preservation but revelation! We moeten niet vechten voor ons behoud maar openstaan voor een nieuwe realiteit.
Een groter speelveld
Het is vrijdagmiddag 10 februari 2017 en ondanks een blizzard is het ons als Motiv-team gelukt New York te bereiken. We zijn uitgenodigd door Tom Beaudoin, professor Praktische Theologie aan Fordham University, om mee te doen in een seminar in het Fordham Lincoln Center over het werken van theologen/pastores in een seculiere en post-seculiere context. Rabbi Kula runt het Center for Learning & Leadership (ClaL) in New York, waar een initiatief als ‘Rabbis without Borders’ deel van uitmaakt. Geloof wordt in onze samenleving afgebroken en naar de rand gedrongen. Wat niet wegneemt dat de gevoeligheid voor geloof en spiritualiteit nog altijd sterk aanwezig is. Maar, zegt Kula, het speelt zich af buiten de controle van religieuze organisaties en leiders. Voor Kula is de uitdaging een relatie aan te gaan met dit grotere speelveld waarop van alles aan de hand is.

9/11
Voor Rabbi Kula is het de aanslag op de Twin Towers in 2001 geweest die hem ervan bewust heeft gemaakt dat hij opgesloten zat in zijn eigen kringetje. Toen hij de telefoongesprekken beluisterde van mensen die wisten dat er voor hen geen ontsnappen aan was en hun laatste woorden van afscheid aan het thuisfront doorgaven, merkte hij dat iedereen dat laatste kostbare moment gebruikte voor uitingen van liefde en begrip. Men stak de achterblijvers een hart onder de riem in plaats van, zoals hij verwacht had, dat ze zouden roepen om wraak en vergelding voor wat hun werd aangedaan. Dit was voor Kula een ontdekking, een werkelijke revelatie. Er is meer in de wereld buiten mijn eigen kring waar ik mij graag bij zou willen aansluiten, was de conclusie van Kula. En vanaf dat moment zocht hij een breed publiek om verbindingen te leggen tussen mensen die op zoek zijn naar manieren om gezamenlijk een zinvol en goed leven in onze samenleving tot stand te brengen.

Drama
Samenwerking, daar gaat het Kula om. Hij noemt zichzelf nu een ‘radicale pluralist’ die uitgaat van een bewust syncretisme om open te staan voor de zoektocht en ervaringen van anderen. In de ontmoeting met anderen gaat het niet om de eigen waarheid te koesteren of de voortreffelijkheden van de eigen groep voorop te plaatsen, maar overeenkomsten te vinden en nieuwe inzichten die ons inspireren en kracht geven om de handen ineen te slaan. ‘You have to know who you are serving,’ zegt Kula. Weet voor wie je leeft en werkt. Maak je dit inzicht eigen, dan verandert het je visie op jezelf en de wereld om je heen. Kijk eens goed in de spiegel en stel jezelf de vraag: ‘Waar ben ik, wat doe ik, wie ben ik in het drama van dit moment?’

Nieuwe theologische inzichten ontwerpen is vandaag zo makkelijk niet. Met mijn ‘onteigende’ geloofsvoorstellingen kan ik niet meer dan op zoek gaan naar mensen die mijn ervaringen delen en daar op hun manier een weg mee proberen te vinden. De verhalen van rabbi Kula, Tom Beaudoin en de vele anderen met wie ik in gesprek ben, zijn een manier om mijn denken te vormen en richting te zoeken. Deze verhalen geven in ieder geval een geïnspireerde speelruimte, een theologische ‘geestverruiming’, waardoor ik telkens weer andere en veelal inspirerende perspectieven krijg aangereikt. Dit is een verrassend en creatief proces dat ik graag met anderen wil delen.