Techiek na Nietzsche

Otto Kroesen

Vanuit het minorprogramma “Internationaal Entrepreneurship en Ontwikkeling” zijn zojuist de studenten voor de komende drie maanden vertrokken naar 19 verschillende bestemmingen (60 studenten in 19 teams) in Latijns-Amerika, Afrika en Azië.
Eén bestemming wil ik er graag uitlichten: een studentengroep die in Molo, Kenia aan het werk gaat. Ook wil ik dat graag in een iets breder perspectief plaatsen. Ze doen niet louter een klus daar, de techniek is niet de grootste uitdaging. De mensen met wie ze gaan werken wel!

Tegelijkertijd ben ik Nietzsche aan het lezen en de lezer mag denken: wat heeft dat ermee te maken? Dat heeft er iets mee te maken.


Nietzsche
Nietzsche heeft de pest aan brave mensen. Daarom zet hij zich zo af tegen de moraal. Als mensen gemoraliseerd worden, worden ze gedisciplineerd, functies in het grote anonieme apparaat van de menselijke maatschappij. De gemeenschappelijke noemer wordt belangrijker dan de verschillen. Dat doet tekort aan de menselijke adeldom! Mensen moeten vooral niet in het systeem passen! Ze moeten beter nergens in passen, maar altijd anders, groter, bewegelijk zijn. Dat bedoelt hij ook met de Eeuwige Wederkeer. Wij zijn het meest verheven als wij bezig zijn omgesmolten te worden, nog geen vaste vorm gekregen hebben, anders zijn, en niet alleen dat maar altijd anders anders. Weg met de moraal! Dat moment van altijd anders anders zijn moet altijd weer keren, dat is het enige onveranderlijke. Leve het leven!

Molo
In Molo, Kenia zijn de mensen genoeg anders. De conflicten zijn bij de rellen in 2007 hoog opgelopen. Er zijn veel jongeren zonder baan en het wantrouwen tussen verschillende bevolkingsgroepen is nog steeds groot. Maar de zusters van “The Incarnate Word” hebben er een vestiging geopend, een school, wat gezondheidszorg, wat landbouw. Dat geeft mensen de moed terug te komen en nu is de uitdaging: hoe vinden die mensen werk? Dat mogen de studenten gaan uitzoeken. Entrepreneurship in Afrika is geen luxe, zoals hier. Wat voor opties kun je bedenken om werkloze jongeren met een lage opleiding tot kleine ondernemers te maken? Misschien kunnen ze tuinman worden voor de mensen in de stad? Misschien kunnen ze iets verdienen met landbouw, maar dan liefst met een modernere aanpak, zodat het ook voor jongeren aantrekkelijk is? De studenten zijn op pad gegaan met een aantal opties in hun rugzak en ze gaan dat in Kenia nog verder verkennen. Deze keer niet een expeditie om het
ontoegankelijke Afrika open te leggen – geen ontdekkingsreis naar een vreemd continent! Maar een ontdekkingsreis naar wie mensen zijn.

Oneindig
Voor de ontdekkingsreizigers was de wereld oneindig. De oneindigheid van de wereld betekende een imperatief, een uitdaging, een appèl (ook religieus!) om de wereld één te maken. Je kunt het kolonialisme vele zonden verwijten, maar het heeft de wereld tenminste tot één economische ruimte gemaakt. Voor de eigenheid van al die andere mensen hadden de kolonialen weinig aandacht. Ze moesten evenzeer gemoraliseerd en gedisciplineerd worden als wij in het Westen bezig waren door te voeren. Nu heeft de oneindigheid zich verplaatst. Die is niet meer hoorbaar in de roep om onbekende gebieden te, maar de vele gezichten van de mens moeten nu verkend en ontsloten worden. Zo moeten de studenten dus in Molo vooral mensen leren kennen. Ze moeten verkennen – zo zeg je dat in universitair of wetenschappelijk jargon – wat hun behoeften zijn en daar oplossingen voor bedenken. Maar dat is het natuurlijk eigenlijk niet: ze echt leren kennen is dat een vonk van wederzijdse openheid de jongeren vanuit daar en de studenten vanuit hier bereid maakt tot leren van elkaar. En openheid is weer zo’n woord: het klinkt zakelijk en je kunt er mee aankomen. Maar we kunnen voor elkaar alleen maar open zijn als – er een vonk van liefde overspringt, die ons innerlijk raakt! De vonk die vroeger sprankelde in de ontdekkingsreizen!
Ik moet dat aan de Universiteit natuurlijk niet teveel benoemen, want dat geeft geen pas: wetenschap mag nog steeds alleen maar dat heten wat de wereld verkent. Mensenkennis is een ander soort Oneindigheid. Nietzsche maakt die overgang mogelijk en zo heeft hij de kerk en de wetenschap een enorme dienst bewezen. Die voortdurende wendbaarheid van de Eeuwige Wederkeer – die hebben de studenten in Molo hard nodig! Nietzsche noemt dat Dionysisch. Dionysos, de god van de wijn, die staat voor mensen die buiten zichzelf zijn. Maar Nietzsche moest dat symbool wel gebruiken omdat kerk en christendom te braaf en gemoraliseerd waren. Is de tijd alweer rijp dat wij het christelijk kunnen noemen? Christelijk: in je zelf de veranderingen toestaan die plaatsvinden als je de ander open aan kijkt. Wedergeboorte. Herschepping. Of zullen we toch maar de term dionysisch blijven gebruiken omdat zogeheten christenen nog steeds veel te braaf zijn?
Over de studentenprojecten: zie de website https://tudelft.openresearch.net/page/15323/ied-2016-research-projects