Trotseerverhalen

Ria Breugem

Mooi woord, Hanne Laceulle een jonge vrouw die promoveert aan de Universiteit van de Humanistiek bedacht deze term. Trotse verhalen over en door ouderen zijn ’in de mode’ aldus haar betoog. Als 65 plussers presenteren we ons graag, met alles wat we nog doen. We worden enthousiast van fitte tachtigers, die nog actief in het leven staan. Blij van negentigers die nog helder van geest en zelfstandig zijn.   Wetenschappers, die vaak ook al wat ouder zijn, doen daar nog een schepje bovenop met populairwetenschappelijke boeken. De ‘vervaldatum’ van de mens lijkt steeds verder op te schuiven. Oud worden is ‘hip’.

Goed nieuws zou je zeggen. Toch ziet de promovenda problemen. Want goed oud worden is kennelijk hetzelfde als zo lang mogelijk jong blijven. De ouderdom zo lang mogelijk trotseren. En vervolgens lijken die trotseerverhalen te beloven dat we de kwetsbaarheid van de laatste levensfase op afstand kunnen houden. En dat willen we graag geloven natuurlijk. Maar het leven is weerbarstig en het onheil slaat toe, als het niet onszelf betreft, dan zien we het om ons heen.

De promovenda pleit vervolgens voor  integreren in plaats van trotseren. Onze kwetsbaarheid erkennen, maar ook er/herkennen dat ouder worden een fase in je leven is met een eigen betekenis. Maar wat zijn onze positieve identificatiemogelijkheden als we de trotseerverhalen achter ons willen laten? Laceulle zegt daarover het volgende: we moeten ons leren verhouden tot onszelf en de ander en zo komen tot een groeiend zelfinzicht en praktische levenswijsheid. Worden wie je bent, noemt ze dat.

Maar dan liggen de ‘recepten’ niet voor het oprapen. Er is meer nodig dan ‘Blijf bewegen’ of ‘Neem een hond’ De aanknopingspunten moeten worden gezocht in filosofische en levensbeschouwelijke tradities aldus de promovenda. Maar zelfs  Spinoza of een cursus mindfulness zou dan wel eens tekort kunnen schieten.

Worden wie je bent! Klinkt mooi, maar wat of wie ben je dan? Hoe leer je je verhouden tot jezelf? Biedt het christelijk geloof handvatten? Wat is er nodig om het ouder worden te integreren? Kunnen we een versie 2.0 van onszelf maken?

Arts en psychiater Assagioli spreekt van een hoger en een lager zelf. Het lager zelf is dan ons dagelijkse, vaak sneue zelfje en in verbinding met de Oerbron zouden wij kunnen komen tot dat Hogere, meer bezielde Zelf. Ik heb dat als idee altijd mooi gevonden, maar kreeg het niet in mijn vingers. En wat moet je met het woord Oerbron? Tegenwoordig zeg ik weer gewoon God en vraag ik wijsheid bij de dingen die ik doe.

En heel soms meen ik te ervaren wat ik ten diepste ben: liefde en licht. Op die momenten ervaar ik een groot vertrouwen en durf ik het aan, dat ouder worden.

Misschien moeten we wat vaker spreken over wie we zijn, in plaats van wat we allemaal nog doen. En jongeren, bevraag ons ook eens op dat niveau.