5-12-2025
Inleiding – Otto Kroesen
In dit Dienblad vind je vooral activiteiten en reflecties rond Kerst. Kerst heeft altijd twee lijnen. De ene is de heilige familie en het kindeke met os en ezel. De andere lijn is die van de grote wereldpolitiek: een gedwongen volkstelling en een op handen zijnde kindermoord maken van de Messias een nomade. Die wereld kennen we. Wie weet of niet de al te besloten Sinterklaas en kerst vieringen van december juist zo knus zijn tegen de achtergrond van de grote dreigingen. Die twee lijnen doorkruisen elkaar nogal eens, ook in dit Dienblad.
1. Kinder-kerstviering 25 december 10:00 uur, Noordeinde 4 – Mirjam van Bijlert-Poppe
Op 1e kerstdagmorgen, donderdag 25 december, ben je samen met je familie om 10.00 uur van harte welkom bij de kerstviering in de oecumenische Kerk aan het Noordeinde (Noordeinde 4, Delft). Lees verder
2. Kerstlunch – MoTiv
Ook dit jaar organiseert MoTiv een kerstlunch voor buitenlandse studenten in gastgezinnen. Dat vindt plaats tussen 23 en 31 december. Lees verder
3. MoTiv on Campus
De rubriek Motiv on Campus houdt ons op de hoogte van de werkzaamheden van MoTiv aan de TU Delft. Telkens vertelt een van de werkers in het veld iets over vorm, inhoud en doel van deze Motiv-presentie aan de TU Delft. Ditmaal Günther Sturms over het programma van MoTiv na kerst. Lees verder
4. Een Misvatting of ook: onjuiste bijbel-exegese – Gé de Joode
Over de zondeval, kwaad en tragiek en eigen verantwoordelijkheid. Lees verder
5. Het gedicht Veerkracht van Ad Straub
Naar aanleiding van de huiskamergesprekken Lees verder
6. Veerkracht en verantwoordelijkheid – Otto Kroesen
Een terugblik op de huiskamergesprekken met een persoonlijke notitie. Lees verder
1. Kinder-kerstviering 25 december 10:00 uur, Noordeinde 4
Mirjam van Bijlert-Poppe
Op 1e kerstdagmorgen, donderdag 25 december, ben je samen met je familie om 10.00 uur van harte welkom bij de kerstviering in de oecumenische Kerk aan het Noordeinde (Noordeinde 4, Delft).
Tijdens deze viering spelen de kinderen van de kerk een mooi kerstspel.
In het kerstspel reist de dochter van een wijze koning uit het Oosten haar vader achterna, terwijl ze samen met ons de weg volgt van een bijzondere ster. Ga je met ons mee op reis? Waar zullen we uitkomen?
Iedereen– jong en oud – is van harte uitgenodigd. De viering duurt ongeveer een uur. Daarna is er gelegenheid om gezellig na te praten met wat lekkers, limonade, koffie en thee.
Informatie: https://kerkaanhetnoordeinde.nl/
2. Kerstlunch – MoTiv
Ook dit jaar organiseert MoTiv een kerstlunch voor buitenlandse studenten in gastgezinnen. Dat vindt plaats tussen 23 en 31 december.
3. MoTiv on Campus
De rubriek Motiv on Campus houdt ons op de hoogte van de werkzaamheden van MoTiv aan de TU Delft. Telkens vertelt een van de werkers in het veld iets over vorm, inhoud en doel van deze Motiv-presentie aan de TU Delft. Ditmaal Günther Sturms over het programma van MoTiv na kerst.
Kerstmis komt er weer aan
Günther Sturms
We zitten nu in de vier weken Advent. We hebben het kerkelijk jaar op een wel heel bijzondere manier afgesloten: door een kapotte verwarming in de Lutherse kerk was kerken daar niet mogelijk. We hebben met elkaar in de tuinzaal van Voorstraat 60 de zondag gevierd.
Het kerkelijk jaar begint opnieuw, maar het academisch jaar is halverwege. Goed om terug te blikken en vooruit te kijken. We hebben een flink aantal trainingen gegeven, een paar rouw-series gedraaid en heel wat 1-op-1 coaching gedaan. Dit zal in het nieuwe jaar niet anders zijn.
Graag wil ik jullie in dit stukje deelgenoot maken van de Exposure Visits die MoTiv voor studenten organiseert. Het zijn lange weekenden waarin we studenten ‘bildung’ willen meegeven. Een weekend om even niet te studeren. Een weekend om over jezelf en de wereld na te denken.
Inmiddels hebben we diverse Exposure Visits ontwikkeld. Ik zal ze chronologisch doorlopen.
Elk jaar gaan we in November op Rest & Reflection-weekend. Dit jaar doen er 14 studenten mee. Karen is afgereisd naar Nijmegen om daar in een oud klooster ‘rust’ te zoeken. Er zijn dan workshops zoals de Tree of Life uitwerken. ’s Avonds zit de groep dan rondom het kampvuur voor het goede gesprek. Uiteraard mag dagelijkse yoga en meditatie niet ontbreken.
In Februari staat het Auschwitz-Visit op de rol. We willen de slachtoffers van de Holocaust herdenken. En we willen nadenken over de rol van techniek in onze maatschappij. Is techniek een neutraal iets? Iets dat per definitief goed is? Of moeten we techniek zorgvuldig inzetten? Hoe zorgen we ervoor dat zoiets verschrikkelijks niet meer kan gebeuren. Meestal gaan er zo’n 25 studenten mee naar Krakow.
In Maart hebben we dit jaar een nieuw project, namelijk een Bach-Luther-project. We gaan met twee busjes naar Leipzig. Onderweg stoppen we bij de Wartburg waar Luther een tijdje verbleef en vervolgens gaan we in Leizpig aan de slag in de Thomaskirche. We onderzoeken wat Luther heeft bijgedragen aan het westers denken. We bezoeken een kerkdienst waarin het Thomanerchor zingt. En we verdiepen ons in de Wende en de Oost-Duitse cultuur. Een oud-studentenpastor is sinds kort predikant van de Thomaskirche. Dus met connecties zit het wel goed.
Vervolgens gaan we in April op kathedralentocht. Dit project hebben Alexander de Ridder en ik vorig jaar opgestart. Met busjes gaan we naar Frankrijk en bezoeken daar in 3-4 dagen ruim 10 kathedralen. Ik noem er een paar: Amiens, Reims, Notre-Dame de Paris, Chartres, Saint-Denis. Vorig jaar hadden we een grote groep bouwkunde-studenten. We bestudeerden de bouwstijl en de spiritualiteit van elk gebouw. Na een paar bezoekjes wisten we precies wat gothisch, vroeg-gothisch of Romaans was. Hoe werkt de lichtinval? Hoe veel ramen zijn er? En bij elke kathedraal gingen we de West Facade uitleggen. Laatste avondmaal en het Laatste Oordeel kwam vaak voorbij. Met deze taferelen kun je goed quizzen 😊.
Al deze exposure visits zijn voor mij hoogtepunten. Normaal gesproken zien we in onze trainingen de studenten slechts één middag, hooguit twee middagen. In zo’n lang weekend is er tijd om persoonlijke vragen wat uit te diepen. En een dag later nog eens verder op te pakken.
De komende jaren willen we dit programma zeker verder ontwikkelen. Misschien zijn er gemeenteleden die eens mee willen doen? Of zelf een goed idee hebben en met de pastores willen ontwikkelen? Ik denk bijvoorbeeld aan een Taizé-reis of een Rome-reis.
In elk geval: 2026 begint goed. Er staan mooie projecten aan te komen. Misschien kunnen we op een Gemeentezondag deze projecten eens uitlichten. We hebben zoveel fotomateriaal.
Ik wens nu iedereen al een goede adventstijd en een stralend Kerstfeest. Terug
4. Een Misvatting of ook: onjuiste bijbel-exegese
Gé de Joode
Een nog steeds beladen onderwerp: De erfzonde.
De bedoeling die de auteur met en in het diepzinnige Tuinverhaal (Genesis) heeft, is niet om zijn lezers historische informatie te geven over een tragische gebeurtenis in de oertijd, die verstrekkende gevolgen had voor alle mensen, maar om aan de hand van het verhaal van Adam en Eva duidelijk te maken hoe het kwaad in de wereld ontstaat en wat de tragische rol van de mens daarbij is. Hij wil de mensen een spiegel voorhouden waarin zij zichzelf herkennen zoals ze ten diepste zijn.
Doordat wij weet hebben van goed en kwaad, hebben we niet alleen een besef van de kwalijke kanten van ons biologische bestaan, maar zijn we bovendien verleidbaar. Dat wil zeggen, we zijn geneigd te zwichten voor de verzoeking om Gods gebod(en) naast ons neer te leggen. En zo roepen we het kwaad over ons af.
Kwaad in morele zin is niet iets dat we van onze voorouders erven, maar is iets dat we laten ontstaan door het een plaats in ons leven te geven. Het ontstaat daar waar de mens zwicht voor de verleiding ‘als God’ te willen zijn, en zich boven Gods gebod(en) stelt.
De mens staat dan niet meer onbevangen tegenover zijn medemens (symbolisch uitgedrukt door de schaamte), ook niet tegenover God, voor wie hij zich verbergt en angst heeft (Tuinverhaal: Adam, waar ben je ?); hij weigert zijn verantwoordelijkheid te aanvaarden schuift de schuld af op de medemens of op een instantie buiten de mens (Tuinverhaal: de slang, die de verleiding symboliseert).
Het verhaal van Adam en Eva in de tuin van Eden is het verhaal van alle mensen, ons aller verhaal.
Een historische ‘zondeval’ in de zin van een gebeurtenis in de oertijd waardoor de hele mensheid erfelijk ‘besmet’ zou zijn geraakt en waarvan alle mensen het slachtoffer zijn geworden, valt uit het Tuinverhaal NIET af te leiden.
Een dergelijke interpretatie treffen we pas in het latere apocalyptische jodendom aan in boek IV Ezra:
“O Adam, wat hebt u gedaan ? Toen u zondigde, was uw val niet alleen de uwe, maar ook de onze, uw nakomelingen”.
Daar sluit Paulus in Romeinen 5:12 bij aan, als hij zegt dat: ‘door één mens (Adam) de zonde de wereld is binnengekomen’.
Op basis hiervan deed kerkvader Augustinus in de christelijke theologie daar nog een schepje bovenop en heeft de leer van de ‘erfzonde’ ontwikkeld: de zonde (het kwaad) als een onontkoombaar lot, als iets waarvan wij krachtens ons mens-zijn het slachtoffer zijn, als zou de zonde als een ‘erfsmet’ in onze genen zitten.
Anders gezegd, zoals het in het oude doopformulier luidt: ‘dat wij met onze kinderen in zonde ontvangen en geboren zijn’.
Het zal duidelijk zijn dat de leer van de erfzonde absoluut NIET strookt met de Bijbelse zondeleer, waarvan de basis in het Tuinverhaal is gelegd.
Want de idee dat wij ‘met onze kinderen in zonde ontvangen en geboren zijn’ is gebaseerd op Psalm 51:7, een tekst die volledig uit zijn verband is gerukt en niet goed is verstaan. Twee citaten:
NBG: Zie, in ongerechtigheid ben ik geboren, en in zonde heeft mijn moeder mij ontvangen.
NBV: Ik was al schuldig toen ik werd geboren, al zondig toen mijn moeder mij ontving.
Uit de context blijkt dat we te maken hebben met een strikt persoonlijke belijdenis van de psalmdichter, waarin hij als individuele gelovige zichzelf en zijn eigen situatie schetst.
Deze belijdenis mag niet in algemene zin verstaan worden en op alle mensen worden toegepast.
Iemand mag zich persoonlijk hierin herkennen, maar dit hoeft niet zonder meer voor een ander te gelden.
Het moet toch mogelijk zijn je eigen intrede in het leven te belijden als ‘in liefde ontvangen en geboren’ – een veel gezondere, positieve basis om je leven op te bouwen.
In de Bijbelse zondeleer staat centraal dat de mens niet zondigt door wat hij krachtens zijn geboorte IS, maar door wat hij tijdens zijn leven DOET, door de (foute) keuzes die hij maakt. Hij IS niet in een noodwendig zondige staat vervallen, maar VALT in zonde door te zwichten voor de verleiding van het kwaad.
De mens IS niet zondig, maar WORDT zondig door zondige dingen te verzinnen en te doen. Het is niet zijn HART (de zetel van gedachten en besluitvorming), dat boos is, maar wat hij uit zijn hart VOORTBRENGT.
Daarom moeten zowel de leer van de historische zondeval als die van de erfzonde aangemerkt worden als een zeer ongelukkige theologische ontwikkeling – een ontsporing.
Deze leer heeft bovendien geleid tot de uiterst pessimistische visie op de mens, die in de christelijke orthodoxie gangbaar is geworden: als zouden wij mensen ‘ganschelijk onbekwaam zijn tot eenig goed en geneigd tot alle kwaad’, die in de orthodoxie nog steeds opgeld doet en nog altijd haar verlammende werking voortzet.
De Bijbelse auteur laat er geen twijfel over bestaan dat niet God, maar de mens zelf verantwoordelijk is voor zijn daden en dat daarmee tegelijk de mogelijkheid gegeven is tot het ontstaan van kwaad in de wereld.
De keuze van de mens (de mens koos immers voor de boom van ‘kennis van goed en kwaad’) voor de staat van ‘wetendheid’ betekent niet alleen de beaming van zijn biologische bestaanswijze maar ook de aanvaarding van de consequenties ervan nl. dat hij onder het kwaad kan lijden en kwaad kan aanrichten.
Dit behoort tot de tragiek van de mens. Terug
5. Het gedicht Veerkracht van Ad Straub, naar aanleiding van de huiskamergesprekken
Veerkracht
Het leven is niet maakbaar
Verlies mijzelf in iets daarbuiten.
Andere handen
Overvallen het hier en nu
Duwen mij omlaag.
Ik wil terugveren
Ja, optrekken aan eigen haren
Uit pijn en piekerbrij.
Donker, dreig te vallen
Struikel en sta op.
Ik vind mezelf terug
Geaard in hoop en geloof
In trouw en zeker weten.
Gevangen in mensen om mij heen
Cadans van leven.
Terug
6. Veerkracht en verantwoordelijkheid
Otto Kroesen
De huiskamergesprekken over veerkracht hebben inmiddels plaatsgevonden. De gespreksleiders zijn inmiddels ook nog bij elkaar gekomen om samen terug te blikken. Hierbij kort verslag.
De bijeenkomsten hadden veel waardevolle ontmoetingen en de term veerkracht blijkt iets op te roepen. Onze tijd vraagt om veerkracht en het lijkt alsof wij met zijn allen in de huidige samenleving teveel ons gemak ervan genomen hebben. Vaak ging het gesprek ook over momenten waarop mensen in hun eigen leven veerkracht nodig hadden. Zo leren we elkaar ook beter kennen door over het onderwerp te praten, omdat immers het onderwerp weerklank vindt in het eigen leven.
Is veerkracht ook een religieuze term? Ook die vraag kwam op tafel. Of moeten we naast de term veerkracht in het gewone spraakgebruik ook nog vragen naar religieuze veerkracht? Mensen zijn gewend hun ervaringen op niet religieuze wijze te interpreteren. In onze samenleving heerst vooral een seculier taalgebruik. Maar, als we dan ook nog vragen naar religieuze veerkracht, weten veel mensen niet meer wat daar mee bedoeld zou kunnen zijn. Maar, als je veerkracht nodig hebt om tegenwind te doorstaan of tegen de stroom in te gaan, is dat dan niet een vorm van geloof? Je hebt machten in de rug die je overeind houden: erkenning, vriendschap, missie, verantwoordelijkheid. Dat is Geestelijk leven.
Verantwoordelijkheid is ook een gelovige term. Het impliceert dat je antwoord geeft. Er wordt een Appel op je gedaan door alle kleine en grote gebeurtenissen heen.
Het kan zijn dat dat in onze samenleving te weinig gebeurt. En kleine toevoeging bij dit verslag: Ik werd opmerkzaam gemaakt op een boek van een Belgische hoogleraar, Stan De Spiegelaere, “Mondige burger, stille werker? Waarom de redding van de democratie begint op het werk.” Hij maakt zich er zorgen over dat in de werksituatie over het algemeen zonder meer geaccepteerd is dat er ondemocratische verhoudingen heersen. Mensen laten hun stem niet horen; mensen durven niet tegen de macht van de leidinggevende in te gaan. En dat terwijl, aldus nog Stan De Spiegelaere, iedereen van ons de meeste tijd van de dag op het werk doorbrengt. Als je het daar niet leert, hoe zou je het dan in de politiek in praktijk brengen?
Deze boodschap was mij uit het hart gegrepen, als het gaat om veerkracht. Als je je stil houdt op je werk, hoeveel veerkracht heb je dan?
En daarom is het niet voldoende als je alleen werkt voor de kost. Je gaat niet op in je werk. De eigenlijke missie en het eigenlijke appel waarop je leven en antwoord is, gaat verder dan dat wat op het werk van je gevraagd wordt. Heel vaak staat immers ook de lange termijn haaks op de korte termijn? Veel arbeidsorganisaties gaan voor de korte termijn. Soms moet je daar soms weliswaar in meegaan, maar je kunt er niet in opgaan. Je moet nog adem (Geest) over hebben.
Nog even een doordenkertje: als je niet buigt voor de top van de arbeidspiramide, en juist dan veerkracht betoont, dan vereer je feitelijk een hogere macht, een macht hoger dan de top van de arbeidspiramide. Of je dat nu zelf weet of niet, je bent daarin een voortzetting van Israël.